Người Thừa Kế Không Phụ Thuộc Nội Dung Di Chúc Là Ai? Điều 644 BLDS 2015

Người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc là quy định đặc biệt của Bộ luật Dân sự 2015 nhằm bảo vệ quyền lợi tối thiểu cho một số người thân thích của người lập di chúc, ngay cả khi họ không được di chúc cho hưởng hoặc chỉ cho hưởng rất ít. Bài viết phân tích chi tiết Điều 644 BLDS 2015: ai được hưởng, cách tính 2/3 suất thừa kế và các tranh chấp thường gặp.

Tác giả: Luật sư Phạm Văn Thịnh | Đoàn Luật sư TP.HCM | Hơn 10 năm kinh nghiệm lĩnh vực Thừa kế & Dân sự. Cập nhật ngày: 22/07/2026 | Đã được kiểm duyệt pháp lý chuyên sâu.

Điều 644 Bộ Luật Dân Sự 2015 Quy Định Gì?

Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định: những người thuộc diện được bảo vệ vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba (2/3) suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó. Đây là quy định mang tính bảo vệ, giới hạn quyền tự do định đoạt tài sản của người lập di chúc nhằm bảo vệ những người thân thích yếu thế.

4 Nhóm Người Được Hưởng Thừa Kế Không Phụ Thuộc Nội Dung Di Chúc

Theo khoản 1 Điều 644, có 4 nhóm đối tượng được hưởng quyền này:

• Con chưa thành niên của người lập di chúc (dưới 18 tuổi);
• Cha, mẹ của người lập di chúc;
• Vợ hoặc chồng của người lập di chúc;
• Con thành niên mà không có khả năng lao động (bị bệnh, khuyết tật, mất năng lực lao động…).

Lưu ý: quy định này áp dụng bất kể nội dung di chúc là gì — kể cả khi di chúc hoàn toàn không nhắc đến những người này, hoặc thậm chí ghi rõ truất quyền thừa kế của họ, họ vẫn được pháp luật bảo vệ tối thiểu 2/3 suất thừa kế theo pháp luật (trừ các trường hợp loại trừ nêu ở phần dưới).

Mối Liên Hệ Giữa Điều 644 Và Hàng Thừa Kế Thứ Nhất (Điều 651)

Để tính được suất thừa kế theo pháp luật làm cơ sở xác định 2/3 suất theo Điều 644, cần xác định chính xác những ai thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người để lại di sản. Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần bằng nhau nếu chia theo pháp luật. Việc bỏ sót hoặc tính thừa một người trong hàng thừa kế thứ nhất sẽ làm sai lệch toàn bộ kết quả tính 2/3 suất, do đó đây thường là bước đầu tiên và quan trọng nhất khi luật sư tư vấn tính toán quyền lợi thừa kế theo Điều 644.

Cách Tính 2/3 Suất Thừa Kế Theo Pháp Luật

Suất thừa kế theo pháp luật được xác định bằng cách chia toàn bộ di sản cho tổng số người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo Điều 651 BLDS 2015 (vợ/chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi), giả định di sản được chia đều theo pháp luật. Công thức tổng quát:

2/3 suất thừa kế = (Tổng di sản ÷ Số người thừa kế hàng thứ nhất) × 2/3

Ví Dụ Tính Cụ Thể

Ông B mất, để lại di sản trị giá 1,8 tỷ đồng và lập di chúc để lại toàn bộ tài sản cho người con trai duy nhất, không cho vợ ông (bà C) hưởng bất kỳ phần nào. Ông B còn cha mẹ đã mất trước đó. Giả sử hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật gồm: bà C (vợ) và người con trai — tổng 2 người. Suất thừa kế theo pháp luật của mỗi người là 1,8 tỷ ÷ 2 = 900 triệu đồng. Theo Điều 644, bà C (vợ) vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 × 900 triệu = 600 triệu đồng, dù di chúc không cho bà hưởng gì. Phần còn lại (1,2 tỷ đồng) mới được chia theo di chúc cho người con trai.

Trường Hợp Không Áp Dụng Điều 644

Theo khoản 2 Điều 644, quy định về 2/3 suất thừa kế không áp dụng đối với:

• Người từ chối nhận di sản theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015;
• Người không có quyền hưởng di sản theo khoản 1 Điều 621 (người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe người để lại di sản; ngược đãi nghiêm trọng; lừa dối, cưỡng ép người lập di chúc…).

Thủ Tục Yêu Cầu Chia 2/3 Suất Thừa Kế Khi Bị Di Chúc Bỏ Sót

Trường hợp người thuộc diện được bảo vệ theo Điều 644 không được người thừa kế theo di chúc tự nguyện chia đủ 2/3 suất, họ có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền phân chia lại di sản. Hồ sơ khởi kiện thường gồm: đơn khởi kiện, di chúc (nếu có), giấy chứng tử của người để lại di sản, giấy tờ chứng minh quan hệ (hôn thú, giấy khai sinh…), giấy tờ chứng minh tình trạng “không có khả năng lao động” nếu là con thành niên, và các giấy tờ chứng minh khối di sản (sổ đỏ, sổ tiết kiệm, giấy đăng ký xe…). Thời hiệu khởi kiện chia thừa kế áp dụng chung là 30 năm đối với bất động sản, 10 năm đối với động sản kể từ thời điểm mở thừa kế (Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015).

Phân Biệt Suất Thừa Kế Theo Di Chúc Và Suất Thừa Kế Theo Pháp Luật

Bảng so sánh trên cho thấy Điều 644 là “lá chắn” pháp lý quan trọng giúp những người thân thích yếu thế không bị tước đoạt hoàn toàn quyền thừa kế, ngay cả khi người lập di chúc có ý định phân chia bất lợi cho họ.

Tranh Chấp Thường Gặp Liên Quan Đến Điều 644

Trong thực tế, các tranh chấp phổ biến liên quan đến người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc gồm:

• Tranh cãi về việc con đã thành niên có thuộc diện “mất khả năng lao động” hay không — cần giám định y khoa, hồ sơ bệnh án, quyết định trợ cấp khuyết tật để chứng minh;
• Tranh chấp về cách xác định “suất thừa kế theo pháp luật” khi hàng thừa kế thứ nhất có nhiều biến động (có người từ chối nhận, có người đã chết trước…);
• Người thừa kế theo di chúc không đồng ý trích 2/3 suất cho người thuộc diện được bảo vệ, dẫn đến phải khởi kiện yêu cầu Tòa án phân chia lại;
• Tranh chấp về việc người lập di chúc có cố ý truất quyền hợp pháp hay không, và có thuộc trường hợp loại trừ tại Điều 620, 621 hay không.

Một Số Lưu Ý Quan Trọng Khi Áp Dụng Điều 644

• Điều 644 chỉ áp dụng khi di sản được chia theo pháp luật đối với phần liên quan — nghĩa là về bản chất, phần 2/3 suất này được “trích” ra từ phần di sản lẽ ra thuộc về người thừa kế theo di chúc, sau đó phần còn lại mới chia theo di chúc;
• Quy định này áp dụng cho cả di chúc hợp pháp lẫn di chúc hợp pháp một phần — miễn là có nội dung phân chia bất lợi cho người thuộc diện bảo vệ;
• Việc xác định “con thành niên không có khả năng lao động” cần chứng cứ y khoa rõ ràng (giấy chứng nhận khuyết tật, kết luận giám định thương tật, hồ sơ bệnh án dài hạn…) — đây thường là điểm tranh chấp lớn nhất trong thực tiễn xét xử;
• Nếu người lập di chúc chia di sản cho người thuộc diện Điều 644 nhưng với tỷ lệ thấp hơn 2/3 suất pháp định, họ chỉ được yêu cầu bổ sung phần còn thiếu, không được yêu cầu chia lại toàn bộ theo pháp luật;
• Nên tham khảo ý kiến luật sư để tính chính xác suất thừa kế theo pháp luật trước khi khởi kiện, vì việc xác định đúng số người thuộc hàng thừa kế thứ nhất ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả tính toán.

Câu Hỏi Thường Gặp

1. Ai được hưởng thừa kế dù di chúc không cho?

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, 4 nhóm người sau vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 suất thừa kế theo pháp luật dù di chúc không cho hưởng: con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ/chồng của người lập di chúc, và con thành niên không có khả năng lao động.

2. 2/3 suất thừa kế tính thế nào?

Lấy tổng di sản chia cho số người thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo pháp luật để ra suất thừa kế theo pháp luật, sau đó nhân với 2/3 để ra mức tối thiểu người đó được hưởng.

3. Con đã thành niên có được hưởng theo Điều 644 không?

Con thành niên chỉ được hưởng theo Điều 644 nếu chứng minh được “không có khả năng lao động” (bệnh tật, khuyết tật nặng…); nếu không thuộc diện này thì không được áp dụng quy định bảo vệ 2/3 suất.

4. Vợ/chồng bị truất quyền thừa kế trong di chúc có được hưởng gì không?

Có. Vợ hoặc chồng vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 suất thừa kế theo pháp luật theo Điều 644, trừ khi thuộc trường hợp không có quyền hưởng di sản theo Điều 621 hoặc đã từ chối nhận di sản theo Điều 620.

5. Ví dụ chia thừa kế theo Điều 644 như thế nào?

Ví dụ: di sản 1,8 tỷ đồng, hàng thừa kế thứ nhất có 2 người (vợ và con), suất thừa kế theo pháp luật là 900 triệu đồng/người; nếu di chúc không cho vợ hưởng gì, vợ vẫn được hưởng tối thiểu 2/3 × 900 triệu = 600 triệu đồng.

Nếu bạn cần xác định chính xác quyền lợi thừa kế của mình theo Điều 644, hoặc đang tranh chấp về hiệu lực di chúc, hãy tham khảo thêm bài viết giải quyết tranh chấp tài sản thừa kế có di chúc, di chúc vô hiệu khi nào hoặc các điều kiện để di chúc hợp pháp, hoặc liên hệ Hotline 0903 662 208 để được luật sư hỗ trợ trực tiếp.